اعجاز و شگفتی های قرآن در زیست جانوری
خداوند در آیه 66 سوره نحل میفرماید: (وَإِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعَامِ لَعِبْرَةً نُسْقِيكُم مِمَّا فِي بُطُونِهِ مِن بَيْنِ فَرْثٍ وَدَمٍ لَّبَناً خَالِصاً سَائِغاً لِلشَّارِبِينَ)، «و قطعاً، در (وجود) دامها، براى شما عبرتى است، از آنچه در شكم آنهاست؛ از ميان غذاهاى هضم شده و خون، شيرى خالص به شما مىنوشانيم كه براى نوشندگان گواراست» «فرث» به غذای هضم شده داخل شکمبه چارپایان گویند (فراهيدي، العين، 8/ 220) «دم» نیز به معنای خون است، اما همه میدانیم كه شیر در محفظهای به نام پستان به وجود میآید و هیچ ارتباط مستقیمی با شکمبه و روده ندارد، پس معنای «من بین فرث و دم» این نیست که «فرث» و «دم» جایی به هم آمیخته ميشوند و شیر از بین آنها بیرون کشیده ميشود بلکه مواد شیر یکبار از بین «فرث» گرفته شده [و به خون منتقل میشوند] و بار دیگر از بین خون استخراج شده و شیر را تشکیل میدهند پس در حقیقت تقدیر آیه اینچنین است «من بین فرث» و «من بین دم».[14]
«فرث» نقطه آغازین جذب غذا است و با توجه به مسیر طولانی که مواد غذایی باید طی کنند تا به پستان برسند یکی از دلایل اشاره به آن میتواند شباهتسازی باشد، یعنی همان مکانیزمی که در رودهها عمل میکند و مواد مفید را از بین غذاهای هضم شده جذب و وارد خون میکند اینجا نیز همان مکانیزم وارد عمل شده[15] و مواد شیر را از میان خون استخراج کرده، مستقیم و یا غيرمستقيم با اعمال تغییراتی وارد حبابچههای شیری میکند و شیر را تشکیل میدهد. به عبارت دیگر آیه در صدد بيان اين مطلب است كه ساخته شدن شیر به طریقه استخراج است نه تبدیل. جالب اینکه در قبل از این آیه هنگامی که از ساخته شدن شراب سخن میگوید لفظ «منه» را انتخاب میکند (وَ مِن ثَمَرَاتِ النَّخِيلِ وَ الْأَعْنَابِ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَرًا وَ رِزْقًا حَسَنًا) «و از محصولات درختان خرما و انگورها، [شراب] مستىبخش و روزى نيكو از آن مىگيريد» (نحل/ 67) چرا که این خود خرما و انگور است که تبدیل به شراب میشود که نشان میدهد انتخاب لفظ «من بین» برای شیر تصادفی نیست. کلمه «خالصا» که در ادامه آن میآید تأیید دیگری است بر این مطلب، زیرا شیر محصولی است که پس از دو بار تصفیه به دست ميآيد؛ یک بار از میان «فرث» و بار ديگر از میان «دم». نگاهی کوتاه به فرایند تولید شیر اين حقيقت را براي خوانندگان روشنتر ميكند:
بافت اسفنجی پستان گاو از میلیونها ساختار حبابچه مانند به نام آلوئل تشکیل شده که مسئول تهیه شیر است و هر یک توسط مجرایی به مخزن جمع کننده شیر منتهی میگردد. این حبابچهها توسط مویرگهای خونی احاطه شدهاند که پیش سازههای شیر را در اختیار آن میگذارند. (ر.ک: هاردينگ، اف، شیر و کیفیت آن/ 11ـ13) سازههای شیر به وسیله خاصیت اسمز و نفوذ از طریق جدار یاختهها وارد سلولهای دیواره حبابچه میشود و پس از آن برخی عیناً و برخی دیگر با تغییراتی به درون حبابچه منتقل شده و شیر را تشکیل میدهند. (ر.ک: حكمتي، مجيد، اصول تهیه شیر/ 20ـ22)
شگفتی دیگری در (سائِغاً لِلشَّارِبينَ؛ شيرى خالص به شما مىنوشانيم كه براى نوشندگان گواراست) است كه نباید ساده از کنار آن گذشت. چه کسی می تواند حدس بزند در یک کلمه «سائغا: گوارا» یک حقیقت علمی نهفته باشد چرا كه:
«شیر فقط یک مخلوط فیزیکی نیست، ترکیبات آن ارتباط کامل با يكدیگر دارند، عوامل مختلف از دیدگاههای متفاوت، دلالت بر این میکند که موقعیت یا ترکیب شیمیایی و درجه اشباع شیر تعادلی را نشان میدهند که در صورت تغییر یکی از این عوامل وضع شیر نیز از لحاظ بو، طعم و شکل ظاهری فرق میکند». (اصول تهیه شیر/ 27) به نظر ميرسد اين عبارات علمي تفسیر یک کلمه از قرآن کریم باشد كه از آن تعبير به سائغاً شده است.
یافته ها و تحقیقات و مقاله های زیست شناسی دانشجویان دانشگاه فرهنگیان امیر کبیر